Εξήγηση
Η κατανόηση της μετατροπής από ενεργητική σε παθητική σύνταξη είναι θεμελιώδης για την ευελιξία στην ελληνική γλώσσα. Σε μια πρόταση ενεργητικής σύνταξης, το υποκείμενο είναι ο «δράστης», αυτός που εκτελεί την ενέργεια. Για παράδειγμα, στην πρόταση «Ο Γιάννης διαβάζει ένα βιβλίο», ο Γιάννης είναι το υποκείμενο και αυτός είναι που πραγματοποιεί την πράξη του διαβάσματος.
Αντίθετα, στην παθητική σύνταξη, το υποκείμενο δεν κάνει την ενέργεια, αλλά τη δέχεται ή την «παθαίνει». Παίρνοντας το προηγούμενο παράδειγμα, η αντίστοιχη παθητική πρόταση θα ήταν: «Το βιβλίο διαβάζεται από τον Γιάννη». Εδώ, το υποκείμενο είναι «το βιβλίο», το οποίο δέχεται την ενέργεια του διαβάσματος, αντί να τη διενεργεί.
Η διαδικασία μετατροπής ακολουθεί συγκεκριμένα βήματα. Πρώτο βήμα: Το αντικείμενο της ενεργητικής πρότασης μετατρέπεται σε υποκείμενο της παθητικής. Στην πρόταση «Ο Γιάννης διαβάζει ένα βιβλίο», το αντικείμενο «ένα βιβλίο» γίνεται το νέο υποκείμενο στην παθητική σύνταξη.
Δεύτερο βήμα: Το ρήμα της ενεργητικής πρότασης πρέπει να μετατραπεί στην παθητική φωνή. Αυτό επιτυγχάνεται είτε με τη χρήση του βοηθητικού ρήματος «είμαι» στον αντίστοιχο χρόνο και το παθητικό παρακείμενο του κυρίου ρήματος, είτε με τον αόριστο παθητικής φωνής. Για παράδειγμα, το «διαβάζει» γίνεται «διαβάζεται». Είναι σημαντικό το ρήμα να συμφωνεί σε πρόσωπο και αριθμό με το νέο υποκείμενο.
Τρίτο και τελευταίο βήμα: Το αρχικό υποκείμενο της ενεργητικής πρότασης μετατρέπεται σε ποιητικό αίτιο στην παθητική. Αυτό εκφράζεται συνήθως με την πρόθεση «από» ή «με» ακολουθούμενη από το αντικείμενο σε αιτιατική. Έτσι, ο «Γιάννης» από την ενεργητική πρόταση γίνεται «από τον Γιάννη» στην παθητική. Συνοψίζοντας, στην πρόταση «Ο μαθητής έλυσε την άσκηση», η μετατροπή οδηγεί στην πρόταση «Η άσκηση λύθηκε από τον μαθητή», όπου «η άσκηση» είναι το νέο υποκείμενο, «λύθηκε» το παθητικό ρήμα και «από τον μαθητή» το ποιητικό αίτιο.