Οι δευτερεύουσες προτάσεις είναι ένα θεμελιώδες κομμάτι της σύνταξης της Νέας Ελληνικής γλώσσας. Πρόκειται για προτάσεις που δεν μπορούν να σταθούν μόνες τους στο λόγο, καθώς εξαρτώνται συντακτικά από μια κύρια πρόταση ή από μια άλλη δευτερεύουσα, συμπληρώνοντας το νόημά της. Ανάλογα με τη συντακτική τους λειτουργία, διακρίνονται σε τρεις βασικές κατηγορίες:
1. **Ονοματικές Δευτερεύουσες Προτάσεις**: Λειτουργούν ως όνομα στην κύρια πρόταση, δηλαδή ως υποκείμενο, αντικείμενο, κατηγορούμενο ή παράθεση.
* **Ειδικές**: Εισάγονται με τους συνδέσμους «ότι», «πως», «που» και δηλώνουν κάτι που λέγεται, πιστεύεται ή γνωρίζεται. *Παράδειγμα: Πιστεύω **ότι θα τα καταφέρεις**.*
* **Πλάγιες Ερωτηματικές**: Εισάγονται με ερωτηματικές λέξεις (π.χ. «αν», «μήπως», «πώς», «γιατί», «ποιος», «τι») και δηλώνουν μια έμμεση ερώτηση. *Παράδειγμα: Ρώτησε **αν θα έρθει**.*
2. **Επιθετικές (Αναφορικές) Δευτερεύουσες Προτάσεις**: Προσδιορίζουν ένα ουσιαστικό (ή αντωνυμία) της κύριας πρότασης, λειτουργώντας όπως ένα επίθετο. Εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες ή επιρρήματα (π.χ. «που», «ο οποίος, η οποία, το οποίο», «όποιος, ό,τι, όσος», «όπου», «όπως», «όταν»). *Παράδειγμα: Ο μαθητής **που διάβασε** πέρασε.*
3. **Επιρρηματικές Δευτερεύουσες Προτάσεις**: Προσδιορίζουν ένα ρήμα, επίθετο ή επίρρημα της κύριας πρότασης, δηλώνοντας διάφορες επιρρηματικές σχέσεις.
* **Χρονικές**: Δηλώνουν χρόνο και εισάγονται με χρονικούς συνδέσμους (π.χ. «όταν», «ενώ», «αφού», «μόλις», «πριν να», «αφότου»). *Παράδειγμα: **Όταν τελειώσεις**, ειδοποίησέ με.*
* **Αιτιολογικές**: Δηλώνουν την αιτία και εισάγονται με αιτιολογικούς συνδέσμους (π.χ. «γιατί», «επειδή», «αφού», «μια και»). *Παράδειγμα: Δεν ήρθε, **γιατί ήταν άρρωστος**.*
* **Τελικές**: Δηλώνουν σκοπό και εισάγονται με το «για να» ή «να». *Παράδειγμα: Διάβασε **για να περάσει** τις εξετάσεις.*
* **Αποτελεσματικές**: Δηλώνουν το αποτέλεσμα και εισάγονται με «ώστε να», «που». *Παράδειγμα: Έτρεξε τόσο γρήγορα **που κέρδισε**.*
* **Υποθετικές**: Δηλώνουν μια υπόθεση και εισάγονται με «αν», «εάν», «άμα». *Παράδειγμα: **Αν έρθεις**, θα χαρώ πολύ.*
* **Παραχωρητικές**: Δηλώνουν μια παραχώρηση ή αντίθεση και εισάγονται με «αν και», «μολονότι», «παρόλο που». *Παράδειγμα: **Αν και κουρασμένος**, συνέχισε να δουλεύει.*
* **Τροπικές**: Δηλώνουν τρόπο και εισάγονται με «όπως», «καθώς», «σαν να». *Παράδειγμα: Έκανε τη δουλειά **όπως του είχαν πει**.*
* **Συγκριτικές**: Δηλώνουν σύγκριση και εισάγονται με «όσο», «σαν να». *Παράδειγμα: Είναι τόσο έξυπνος **όσο και ο αδερφός του**.*
Η κατανόηση των ειδών των δευτερευουσών προτάσεων είναι κρίσιμη για τη σωστή σύνταξη και την ερμηνεία των κειμένων στα Νέα Ελληνικά.