Οι αιτιολογικές προτάσεις στα αρχαία ελληνικά εκφράζουν την αιτία ή τον λόγο για τον οποίο συμβαίνει κάτι στην κύρια πρόταση. Για να τις αναγνωρίσουμε, πρέπει πρώτα να εντοπίσουμε τις λέξεις που τις εισάγουν. Οι πιο συνηθισμένοι αιτιολογικοί σύνδεσμοι είναι οι εξής: ὅτι, διότι, ἐπεί, ἐπειδή, ὡς, ἀφ' οὗ, ἐξ οὗ. Ο σύνδεσμος «ὡς» χρησιμοποιείται συχνά για να δηλώσει υποκειμενική αιτιολογία, δηλαδή την αιτία όπως την αντιλαμβάνεται το υποκείμενο της κύριας πρότασης.
Σχετικά με την έγκλιση, οι αιτιολογικές προτάσεις συνήθως χρησιμοποιούν την οριστική έγκλιση όταν εκφράζουν μια αντικειμενική, πραγματική αιτία. Για παράδειγμα, «Χαίρω, ὅτι ὑγιαίνεις» (Χαίρομαι, γιατί είσαι υγιής). Εάν η αιτία είναι υποκειμενική ή δυνητική, μπορεί να χρησιμοποιηθεί η ευκτική έγκλιση σε εξαρτημένες προτάσεις του πλαγίου λόγου ή σε άλλες ειδικές περιπτώσεις. Η υποτακτική έγκλιση μπορεί να εμφανιστεί σε ορισμένες χρονικο-αιτιολογικές προτάσεις.
Είναι σημαντικό να διακρίνουμε την αιτιολογική λειτουργία από άλλες χρήσεις των ίδιων συνδέσμων (π.χ. το «ὅτι» μπορεί να εισάγει και ειδική πρόταση). Η ερώτηση «γιατί συμβαίνει αυτό;» στην κύρια πρόταση πρέπει να απαντάται από την εξαρτημένη πρόταση. Η αιτιολογική πρόταση λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στο ρήμα της κύριας πρότασης. Επομένως, αναζητούμε συνδέσμους που δηλώνουν αιτία και ελέγχουμε την έγκλιση και το νόημα της πρότασης σε σχέση με την κύρια.
