Η πυκνότητα είναι μια θεμελιώδης φυσική ιδιότητα της ύλης που μας δείχνει πόση μάζα περιέχεται σε ένα συγκεκριμένο όγκο. Ορίζεται ως ο λόγος της μάζας (m) ενός σώματος προς τον όγκο (V) που καταλαμβάνει, δηλαδή ρ = m/V. Οι μονάδες μέτρησης της πυκνότητας στο Διεθνές Σύστημα Μονάδων (SI) είναι τα κιλά ανά κυβικό μέτρο (kg/m³), ενώ συχνά χρησιμοποιούνται και τα γραμμάρια ανά κυβικό εκατοστό (g/cm³). Για παράδειγμα, το νερό έχει πυκνότητα περίπου 1000 kg/m³ ή 1 g/cm³.
Η πυκνότητα παίζει καθοριστικό ρόλο στην πλεύση ενός αντικειμένου σε ένα υγρό, σύμφωνα με την αρχή του Αρχιμήδη. Η αρχή αυτή αναφέρει ότι ένα σώμα βυθισμένο σε ένα υγρό δέχεται μια άνωση (ανοδική δύναμη) ίση με το βάρος του υγρού που εκτοπίζει. Το αν ένα αντικείμενο θα επιπλεύσει, θα βυθιστεί ή θα αιωρείται σε ένα υγρό εξαρτάται από τη σύγκριση της πυκνότητάς του με την πυκνότητα του υγρού:
1. **Αν η πυκνότητα του αντικειμένου είναι μικρότερη από την πυκνότητα του υγρού (ρ_αντικειμένου < ρ_υγρού)**: Το αντικείμενο επιπλέει. Αυτό συμβαίνει επειδή η δύναμη της άνωσης είναι μεγαλύτερη από το βάρος του αντικειμένου. Ένα κομμάτι ξύλου επιπλέει στο νερό γιατί το ξύλο είναι λιγότερο πυκνό από το νερό.
2. **Αν η πυκνότητα του αντικειμένου είναι μεγαλύτερη από την πυκνότητα του υγρού (ρ_αντικειμένου > ρ_υγρού)**: Το αντικείμενο βυθίζεται. Σε αυτή την περίπτωση, το βάρος του αντικειμένου είναι μεγαλύτερο από τη δύναμη της άνωσης. Μια πέτρα βυθίζεται στο νερό γιατί είναι πιο πυκνή από αυτό.
3. **Αν η πυκνότητα του αντικειμένου είναι ίση με την πυκνότητα του υγρού (ρ_αντικειμένου = ρ_υγρού)**: Το αντικείμενο αιωρείται μέσα στο υγρό, χωρίς να βυθίζεται ή να ανεβαίνει στην επιφάνεια.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι στην περίπτωση σύνθετων αντικειμένων, όπως ένα πλοίο, αυτό που μετράει είναι η *μέση* πυκνότητα του αντικειμένου. Ένα πλοίο, αν και κατασκευασμένο από μέταλλο (που είναι πολύ πυκνότερο από το νερό), περιέχει μεγάλους χώρους γεμάτους αέρα. Αυτό μειώνει τη συνολική του μέση πυκνότητα, καθιστώντας την μικρότερη από αυτή του νερού, και έτσι το πλοίο επιπλέει.