Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δεν εξαπλώθηκε στη Μεσόγειο με μία κίνηση, αλλά μέσα από μια μακρά και πολύπλοκη διαδικασία που διήρκεσε πολλούς αιώνες, συνδυάζοντας στρατιωτική ισχύ, διπλωματία και οικονομική επιρροή. Αρχικά, η Ρώμη, ως μικρή πόλη-κράτος στην κεντρική Ιταλία, επικράτησε στις γύρω περιοχές και σταδιακά σε ολόκληρη την ιταλική χερσόνησο, ενσωματώνοντας ή συμμαχώντας με άλλους λαούς.
Το πρώτο μεγάλο βήμα προς την κυριαρχία στη Μεσόγειο ήταν οι Καρχηδονιακοί Πόλεμοι (264-146 π.Χ.). Η Καρχηδόνα ήταν μια πανίσχυρη ναυτική και εμπορική δύναμη στη Δυτική Μεσόγειο. Μετά από τρεις σκληρούς πολέμους, η Ρώμη νίκησε την Καρχηδόνα, αποκτώντας τον έλεγχο της Σικελίας, της Σαρδηνίας, της Κορσικής, της Ισπανίας και της βόρειας Αφρικής. Αυτές οι νίκες της έδωσαν τον απόλυτο έλεγχο της δυτικής Μεσογείου.
Στη συνέχεια, η Ρώμη στράφηκε προς την Ανατολική Μεσόγειο. Εκεί αντιμετώπισε τα Ελληνιστικά Βασίλεια (Μακεδονία, Σελευκιδών, Πτολεμαίων), τα οποία είχαν προκύψει από τη διάλυση της αυτοκρατορίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Μέσω μιας σειράς πολέμων (όπως οι Μακεδονικοί Πόλεμοι), η Ρώμη κατέκτησε τη Μακεδονία και την Ελλάδα, ενώ σταδιακά ενσωμάτωσε και άλλες περιοχές της Μικράς Ασίας, της Συρίας και τελικά την Αίγυπτο (το 30 π.Χ. με την ήττα της Κλεοπάτρας).
Η επιτυχία της Ρώμης οφειλόταν στην άριστη οργάνωση του στρατού της, στην ικανότητα των στρατηγών της, στην αποτελεσματική διοίκηση των κατακτημένων εδαφών, αλλά και στην πολιτική της ενσωμάτωσης, προσφέροντας συχνά υπηκοότητα ή συμμαχίες. Έτσι, η Μεσόγειος μετατράπηκε σταδιακά σε «Mare Nostrum» (Η Θάλασσά μας), ένα ρωμαϊκό εσωτερικό πέλαγος, που ένωνε τις επαρχίες της αχανούς αυτοκρατορίας.
