Ο οστρακισμός ήταν ένας μοναδικός πολιτικός θεσμός της αρχαίας Αθήνας, που καθιερώθηκε από τον Κλεισθένη γύρω στο 508 π.Χ. Σκοπός του ήταν η προστασία της νεοσύστατης αθηναϊκής δημοκρατίας από την πιθανή επανεμφάνιση τυραννίδας ή την υπερβολική συγκέντρωση εξουσίας σε έναν μόνο πολίτη. Ουσιαστικά, επέτρεπε στους Αθηναίους να εξορίσουν έναν πολίτη που θεωρούσαν απειλή για τη δημοκρατία, χωρίς να απαιτείται η απόδειξη κάποιου εγκλήματος.
Η διαδικασία ήταν η εξής: Μία φορά το χρόνο, στην Εκκλησία του Δήμου, οι πολίτες ψήφιζαν αν θα έπρεπε να γίνει οστρακισμός. Αν η πλειοψηφία συμφωνούσε, τότε οριζόταν μια συγκεκριμένη ημέρα για τη διεξαγωγή του. Την ημέρα εκείνη, κάθε πολίτης έγραφε σε ένα όστρακο (ένα κομμάτι κεραμικού αγγείου) το όνομα του προσώπου που πίστευε ότι έπρεπε να εξοριστεί. Για να είναι έγκυρος ο οστρακισμός, έπρεπε να συγκεντρωθούν τουλάχιστον 6.000 όστρακα.
Ο πολίτης του οποίου το όνομα αναγραφόταν στις περισσότερες ψήφους, εξοριζόταν για δέκα χρόνια από την Αθήνα. Δεν έχανε τα πολιτικά του δικαιώματα ούτε την περιουσία του, αλλά έπρεπε να εγκαταλείψει την πόλη. Μετά την πάροδο των δέκα ετών, μπορούσε να επιστρέψει. Ο οστρακισμός χρησιμοποιήθηκε αρκετές φορές, με γνωστά παραδείγματα τον Αριστείδη και τον Θεμιστοκλή, και σταμάτησε να εφαρμόζεται στα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ., καθώς θεωρήθηκε ότι είχε χάσει τον αρχικό του σκοπό και χρησιμοποιούνταν για προσωπικές αντιπαλότητες.
