Η παρακμή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας δεν οφείλεται σε ένα μοναδικό αίτιο, αλλά σε ένα σύνθετο πλέγμα εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων που αλληλεπιδρούσαν επί αιώνες, οδηγώντας σταδιακά στην εξασθένηση και τελικά στην πτώση της.
Ένας από τους κυριότερους εξωτερικούς παράγοντες ήταν η συνεχής πίεση από πολυάριθμους εχθρούς. Από τα ανατολικά, οι Σελτζούκοι και αργότερα οι Οθωμανοί Τούρκοι αποσπούσαν συνεχώς εδάφη, ιδίως μετά τη μάχη του Μαντζικέρτ το 1071. Από τα δυτικά, οι Νορμανδοί, οι Βούλγαροι και οι Σέρβοι αποτελούσαν διαρκείς απειλές. Η καταστροφικότερη όμως εξωτερική επίθεση ήταν η Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204, η οποία όχι μόνο διέλυσε την αυτοκρατορία για δεκαετίες, αλλά και την άφησε ανεπανόρθωτα αποδυναμωμένη ακόμα και μετά την ανασύστασή της το 1261.
Παράλληλα, η αυτοκρατορία αντιμετώπιζε σοβαρά εσωτερικά προβλήματα. Η πολιτική αστάθεια ήταν συχνή, με εμφύλιους πολέμους, δυναστικές έριδες και δολοφονίες αυτοκρατόρων να αποσταθεροποιούν την κεντρική εξουσία και να σπαταλούν πολύτιμους πόρους. Η οικονομία υπέφερε από την υποτίμηση του νομίσματος, την απώλεια παραγωγικών εδαφών και την παραχώρηση εκτεταμένων εμπορικών προνομίων σε ξένες ναυτικές δυνάμεις, όπως οι Βενετοί και οι Γενουάτες, που υπονόμευαν την εγχώρια οικονομία και μετέτρεπαν το Βυζάντιο σε οικονομικό δορυφόρο.
Επιπλέον, οι κοινωνικές ανισότητες οξύνονταν, με την ενίσχυση των μεγάλων γαιοκτημόνων (των «δυνατών») σε βάρος των μικροκαλλιεργητών, οδηγώντας σε κοινωνικές αναταραχές και εξασθένηση της αγροτικής βάσης που αποτελούσε τη ραχοκοκαλιά του στρατού και της οικονομίας. Η στρατιωτική δύναμη της αυτοκρατορίας μειωνόταν, καθώς βασιζόταν όλο και περισσότερο σε μισθοφόρους και αδυνατούσε να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις πολλαπλές απειλές. Όλοι αυτοί οι παράγοντες συνέβαλαν στη σταδιακή συρρίκνωση και τελική πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το 1453.
