Η Δ' Σταυροφορία (1202-1204) αποτελεί ένα κομβικό σημείο στην ιστορία του Βυζαντίου, καθώς οδήγησε στην άλωση και λεηλασία της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους, γεγονός πρωτοφανές και καταστροφικό. Τα αίτια αυτής της εκτροπής από τον αρχικό θρησκευτικό στόχο ήταν πολλαπλά και περίπλοκα.
Πρωταρχικό ρόλο έπαιξαν τα οικονομικά συμφέροντα της Βενετίας, η οποία ανέλαβε τη μεταφορά των Σταυροφόρων. Η Βενετία, υπό τον Δόγη Ερρίκο Δάνδολο, είχε ως στόχο να εξασφαλίσει εμπορικά προνόμια και να εξαλείψει τον βυζαντινό ανταγωνισμό. Η αρχική συμφωνία για την πληρωμή της μεταφοράς δεν τηρήθηκε πλήρως, οδηγώντας τους Σταυροφόρους να εκτελέσουν την πρώτη τους «εκτροπή» στην πολιορκία της Ζάρας (μιας χριστιανικής πόλης) για λογαριασμό της Βενετίας. Επιπλέον, η πολιτική αστάθεια στο Βυζάντιο, με τις συνεχείς δυναστικές έριδες και τους σφετερισμούς του θρόνου, παρείχε την τέλεια ευκαιρία για ξένη επέμβαση. Ο έκπτωτος πρίγκιπας Αλέξιος Δ' Άγγελος ζήτησε τη βοήθεια των Σταυροφόρων για να ανακτήσει τον θρόνο, υποσχόμενος τεράστια ανταλλάγματα, συμπεριλαμβανομένης της ένωσης των Εκκλησιών και χρηματικών ποσών, τα οποία όμως δεν μπόρεσε να τηρήσει. Οι προϋπάρχουσες εντάσεις μεταξύ Ανατολής και Δύσης, οι πολιτισμικές διαφορές και το Σχίσμα του 1054, συνέβαλαν επίσης στην εχθρική διάθεση.
Οι συνέπειες της Δ' Σταυροφορίας ήταν καταστροφικές και μακροπρόθεσμες για το Βυζάντιο. Η άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204 συνοδεύτηκε από πρωτοφανείς λεηλασίες, καταστροφές μνημείων και αρπαγές θησαυρών, προκαλώντας ανεπανόρθωτο πλήγμα στην οικονομία και τον πολιτισμό της αυτοκρατορίας. Ιδρύθηκε η Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης, ενώ το Βυζάντιο διασπάστηκε σε μικρότερα ελληνικά κράτη, όπως η Αυτοκρατορία της Νίκαιας, το Δεσποτάτο της Ηπείρου και η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας. Αν και η Αυτοκρατορία της Νίκαιας κατάφερε να ανακτήσει την Κωνσταντινούπολη το 1261, το Βυζάντιο δεν ανέκτησε ποτέ την παλιά του δύναμη και αίγλη. Η Δ' Σταυροφορία βάθυνε το χάσμα μεταξύ Ορθόδοξης και Καθολικής Εκκλησίας και αποδυνάμωσε ανεπανόρθωτα την αυτοκρατορία, καθιστώντας την ευάλωτη στις μελλοντικές επιθέσεις, ιδίως από τους Οθωμανούς, και επισπεύδοντας την τελική της πτώση.
