Η ενεργητική και η παθητική σύνταξη αποτελούν δύο θεμελιώδεις τρόπους δομής μιας πρότασης στην ελληνική γλώσσα, καθορίζοντας τη σχέση μεταξύ του υποκειμένου και της πράξης του ρήματος. Η κατανόηση της διαφοράς τους είναι κρίσιμη για την ακριβή και αποτελεσματική επικοινωνία.
Στην **ενεργητική σύνταξη**, το υποκείμενο της πρότασης είναι αυτό που εκτελεί την πράξη. Είναι ο «δράστης» ή ο «πρωταγωνιστής» που ενεργεί. Για παράδειγμα, στην πρόταση «Η Μαρία διαβάζει ένα βιβλίο», η Μαρία είναι το υποκείμενο και αυτή κάνει την πράξη της ανάγνωσης. Το ρήμα βρίσκεται σε ενεργητική φωνή («διαβάζει»). Η ενεργητική σύνταξη χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να τονίσουμε ποιος κάνει την πράξη, δηλαδή όταν ο δράστης είναι σημαντικός.
Αντίθετα, στην **παθητική σύνταξη**, το υποκείμενο της πρότασης δεν εκτελεί την πράξη, αλλά την δέχεται ή την υφίσταται. Είναι αυτό στο οποίο γίνεται η πράξη. Παίρνοντας το προηγούμενο παράδειγμα, η αντίστοιχη παθητική πρόταση θα ήταν «Το βιβλίο διαβάζεται από τη Μαρία». Εδώ, το υποκείμενο είναι «Το βιβλίο», και αυτό δέχεται την πράξη. Το ρήμα «διαβάζεται» βρίσκεται σε παθητική φωνή. Ο πραγματικός δράστης, αν αναφέρεται, ονομάζεται «ποιητικό αίτιο» και συνήθως εισάγεται με προθέσεις όπως «από» ή «με». Η παθητική σύνταξη προτιμάται όταν μας ενδιαφέρει περισσότερο η πράξη ή το αντικείμενο που την δέχεται, παρά ο δράστης, ή όταν ο δράστης είναι άγνωστος.
Ένας εύκολος τρόπος αναγνώρισης είναι η φωνή του ρήματος. Ρήματα στην ενεργητική σύνταξη είναι σε ενεργητική φωνή (π.χ., «λύνω», «γράφω», «τρώω»), ενώ στην παθητική σύνταξη είναι σε παθητική φωνή (π.χ., «λύνομαι», «γράφoμαι», «τρώγομαι»). Η μετατροπή από τη μία σύνταξη στην άλλη είναι δυνατή: το αντικείμενο της ενεργητικής γίνεται υποκείμενο της παθητικής, το υποκείμενο της ενεργητικής γίνεται ποιητικό αίτιο στην παθητική, και το ρήμα αλλάζει φωνή. Για παράδειγμα, «Ο μαθητής έγραψε την εργασία» (ενεργητική) γίνεται «Η εργασία γράφτηκε από τον μαθητή» (παθητική).