Τα παραθετικά των επιθέτων εκφράζουν το βαθμό στον οποίο υπάρχει μια ιδιότητα. Διακρίνουμε τρεις βαθμούς: τον θετικό, τον συγκριτικό και τον υπερθετικό.
Ο **θετικός βαθμός** είναι η απλή μορφή του επιθέτου και δηλώνει την ιδιότητα χωρίς σύγκριση (π.χ., «έξυπνος», «ψηλός», «όμορφος»). Είναι η βασική μορφή από την οποία ξεκινούν οι συγκρίσεις.
Ο **συγκριτικός βαθμός** χρησιμοποιείται για να συγκρίνει δύο ή περισσότερα πρόσωπα ή πράγματα ως προς μια ιδιότητα, δείχνοντας ότι το ένα υπερέχει του άλλου. Σχηματίζεται με δύο τρόπους:
α) **Περιφραστικά**: Με τη χρήση του επιρρήματος «πιο» πριν από το επίθετο στον θετικό βαθμό (π.χ., «πιο έξυπνος», «πιο ψηλός», «πιο όμορφος»). Αυτός είναι ο πιο συνηθισμένος και απλός τρόπος στη νέα ελληνική.
β) **Μονολεκτικά (ή λόγιος)**: Με την προσθήκη των καταλήξεων -ότερος, -οτέρα, -ότερο ή -ύτερος, -υτέρα, -ύτερο στο θέμα του επιθέτου (π.χ., «εξυπνότερος», «ψηλότερος», «ομορφότερος»). Αυτός ο τρόπος χρησιμοποιείται κυρίως σε πιο επίσημο λόγο, σε συγκεκριμένες εκφράσεις ή σε κείμενα παλαιότερης γραμματείας.
Ο **υπερθετικός βαθμός** δηλώνει την ύψιστη ή την ελάχιστη έκφραση μιας ιδιότητας. Διακρίνεται σε δύο είδη:
α) **Σχετικός υπερθετικός**: Δηλώνει ότι ένα πρόσωπο ή πράγμα έχει την ιδιότητα σε μεγαλύτερο βαθμό από όλα τα άλλα στην ίδια ομάδα. Σχηματίζεται με το οριστικό άρθρο (ο, η, το), το «πιο» και το επίθετο στον θετικό βαθμό (π.χ., «ο πιο έξυπνος», «η πιο ψηλή», «το πιο όμορφο»). Συμφωνεί με το ουσιαστικό σε γένος, αριθμό και πτώση.
β) **Απόλυτος υπερθετικός**: Δηλώνει ότι ένα πρόσωπο ή πράγμα έχει την ιδιότητα σε πολύ μεγάλο βαθμό, χωρίς σύγκριση με άλλα. Σχηματίζεται είτε με το επίρρημα «πολύ» πριν από το επίθετο στον θετικό βαθμό (π.χ., «πολύ έξυπνος», «πολύ ψηλός») είτε με τις λόγιες καταλήξεις -ότατος, -οτάτη, -ότατο ή -ύτατος, -υτάτη, -ύτατο (π.χ., «εξυπνότατος», «ψηλότατος», «ομορφότατος»). Ο σχηματισμός με -ότατος/-ύτατος είναι πιο λόγιος και επίσημος.
Υπάρχουν και **ανώμαλα παραθετικά** για ορισμένα επίθετα, τα οποία δεν ακολουθούν τους παραπάνω κανόνες, αλλά έχουν δικές τους μορφές, όπως:
- καλός -> καλύτερος -> ο καλύτερος / άριστος
- κακός -> χειρότερος -> ο χειρότερος / κάκιστος
- πολύς -> περισσότερος -> ο περισσότερος / πάρα πολύς
- λίγος -> λιγότερος -> ο λιγότερος / ελάχιστος
Είναι σημαντικό να θυμάσαι ότι η επιλογή του τρόπου σχηματισμού εξαρτάται συχνά από το ύφος του λόγου και το πλαίσιο επικοινωνίας.
