Τα ρήματα είναι οι λέξεις που δηλώνουν μια ενέργεια, μια κατάσταση ή μια ιδιότητα. Για να κατανοήσουμε καλύτερα τη λειτουργία τους, τα χωρίζουμε σε δύο βασικές κατηγορίες: τα μεταβατικά και τα αμετάβατα. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική για τη σωστή σύνταξη των προτάσεων.
Ένα ρήμα χαρακτηρίζεται ως **μεταβατικό** όταν η ενέργεια που δηλώνει μεταβαίνει, δηλαδή "περνάει", σε ένα πρόσωπο ή πράγμα. Αυτό το πρόσωπο ή πράγμα ονομάζεται **αντικείμενο** και είναι απαραίτητο για να έχει ολοκληρωμένο νόημα η πρόταση. Για να βρούμε το αντικείμενο, ρωτάμε "τι;" ή "ποιον;" μετά το ρήμα. Για παράδειγμα, στην πρόταση "Ο Γιάννης διαβάζει ένα βιβλίο", το ρήμα "διαβάζει" είναι μεταβατικό, γιατί η ενέργεια του διαβάσματος μεταβαίνει στο "βιβλίο" (διαβάζει τι; ένα βιβλίο). Άλλα παραδείγματα: "Η Μαρία τρώει ένα μήλο" (τρώει τι; ένα μήλο), "Ο δάσκαλος ρωτάει τους μαθητές" (ρωτάει ποιον; τους μαθητές).
Αντίθετα, ένα ρήμα είναι **αμετάβατο** όταν η ενέργεια που δηλώνει δεν μεταβαίνει σε κάποιο αντικείμενο, αλλά παραμένει στο υποκείμενο που την εκτελεί. Το νόημά του είναι πλήρες από μόνο του ή συμπληρώνεται με επιρρηματικούς προσδιορισμούς (π.χ. τόπου, χρόνου, τρόπου) ή εμπρόθετους προσδιορισμούς, όχι όμως με άμεσο αντικείμενο. Για παράδειγμα, στην πρόταση "Το μωρό κοιμάται", το ρήμα "κοιμάται" είναι αμετάβατο. Δεν μπορούμε να ρωτήσουμε "κοιμάται τι;" ή "κοιμάται ποιον;" Άλλα παραδείγματα: "Η γάτα τρέχει" (τρέχει πού; στο πάρκο), "Ο μαθητής κάθεται" (κάθεται πώς; ήσυχα).
Ο πιο εύκολος τρόπος να τα ξεχωρίσεις είναι να δοκιμάσεις να προσθέσεις ένα άμεσο αντικείμενο (που απαντά στις ερωτήσεις "τι;" ή "ποιον;") μετά το ρήμα. Αν η πρόταση βγάζει νόημα, τότε το ρήμα είναι μεταβατικό. Αν όχι, είναι αμετάβατο. Να θυμάσαι ότι κάποια ρήματα μπορεί να είναι μεταβατικά σε μια πρόταση και αμετάβατα σε μια άλλη, ανάλογα με το αν έχουν αντικείμενο ή όχι (π.χ. "Ο Γιάννης διαβάζει ένα βιβλίο" - μεταβατικό, "Ο Γιάννης διαβάζει πολύ" - αμετάβατο).