Ο Παρακείμενος στα Αρχαία Ελληνικά εκφράζει μια πράξη που έχει ολοκληρωθεί στο παρελθόν και της οποίας το αποτέλεσμα εξακολουθεί να ισχύει στο παρόν. Ο σχηματισμός του είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία της αρχαίας ελληνικής γραμματικής και απαιτεί προσοχή.
Ο βασικός κανόνας για τον σχηματισμό του Παρακειμένου περιλαμβάνει τρία κύρια στοιχεία: τον αναδιπλασιασμό, το ρηματικό θέμα και τις ειδικές καταλήξεις του Παρακειμένου.
**1. Ο Αναδιπλασιασμός:**
* Για ρήματα που αρχίζουν από σύμφωνο (εκτός από δασύπνοα όπως φ, θ, χ, και διπλά όπως ζ, ξ, ψ, ρ), ο αναδιπλασιασμός γίνεται με επανάληψη του αρχικού συμφώνου ακολουθούμενο από το φωνήεν "ε". Παράδειγμα: λύω -> λέ-λυκα, γράφω -> γέ-γραφα.
* Εάν το ρήμα αρχίζει από δασύπνοο σύμφωνο (φ, θ, χ), ο αναδιπλασιασμός γίνεται με το αντίστοιχο ψιλό (π, τ, κ) και "ε". Παράδειγμα: φεύγω -> πέ-φευγα.
* Εάν το ρήμα αρχίζει από φωνήεν ή δίφθογγο, τότε ο αναδιπλασιασμός γίνεται με έκταση του αρχικού φωνήεντος. Δηλαδή, α -> η, ε -> η, ο -> ω, αι -> η, ει -> η, οι -> ω, αυ -> ηυ, ευ -> ευ/ηυ. Παράδειγμα: άγω -> ή-χα, ελπίζω -> ήλπικα.
* Για σύνθετα ρήματα, ο αναδιπλασιασμός γίνεται στο απλό ρήμα, μετά την πρόθεση. Παράδειγμα: προσ-φέρω -> προσ-εν-ήνοχα (εδώ υπάρχει και ενεστωτική αναδιπλασιασμός στο απλό ρήμα "φέρω" που γίνεται "ενήνοχα").
**2. Το Ρηματικό Θέμα:**
* Ο Παρακείμενος σχηματίζεται από το θέμα του Παρακειμένου, το οποίο συχνά συμπίπτει με το θέμα του Ενεστώτα ή του Αορίστου, αλλά μπορεί να παρουσιάζει και ιδιαιτερότητες (π.χ. αλλαγή φωνήεντος).
**3. Οι Καταλήξεις:**
* **Ενεργητική Φωνή:** Οι καταλήξεις είναι -κα, -κας, -κε, -καμεν, -κατε, -κασι(ν) για τον α' παρακείμενο. Υπάρχει και ο β' παρακείμενος (ή άτονος) με καταλήξεις -α, -ας, -ε, -αμεν, -ατε, -ασι(ν), που συναντάται σε ορισμένα ρήματα (π.χ. γίγνομαι -> γέγονα).
* **Μέση/Παθητική Φωνή:** Οι καταλήξεις είναι -μαι, -σαι, -ται, -μεθα, -σθε, -νται. Εδώ δεν υπάρχει το "κ" πριν την κατάληξη. Παράδειγμα: λύω -> λέλυμαι.
Είναι σημαντικό να θυμάσαι ότι πολλά ρήματα παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες στον σχηματισμό του Παρακειμένου, ειδικά τα ανώμαλα. Η συστηματική μελέτη των παραδειγμάτων και η εξάσκηση είναι απαραίτητες.
