Η Κωνσταντινούπολη, η θρυλική πρωτεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα Μέγα Κωνσταντίνο. Η ίδρυση έλαβε χώρα στις 11 Μαΐου του 330 μ.Χ., στην τοποθεσία της αρχαίας ελληνικής πόλης του Βυζαντίου, μιας στρατηγικής χερσονήσου που έλεγχε τα στενά του Βοσπόρου, συνδέοντας την Ευρώπη με την Ασία. Ο Κωνσταντίνος επέλεξε αυτή την τοποθεσία για πολλούς λόγους: χρειαζόταν μια νέα πρωτεύουσα πιο κοντά στα ανατολικά σύνορα της αυτοκρατορίας, επιθυμούσε να δημιουργήσει μια πόλη με χριστιανικό χαρακτήρα, μακριά από τις παγανιστικές παραδόσεις της Ρώμης, και αναγνώρισε την εξαιρετική αμυντική και εμπορική της θέση. Αρχικά την ονόμασε "Νέα Ρώμη" (Nova Roma), αλλά γρήγορα επικράτησε το όνομα "Κωνσταντινούπολη", δηλαδή η πόλη του Κωνσταντίνου.
Ο ρόλος της Κωνσταντινούπολης στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ήταν κομβικός και πολυδιάστατος για πάνω από χίλια χρόνια. Ήταν το αδιαμφισβήτητο πολιτικό κέντρο, η έδρα του αυτοκράτορα, της διοίκησης και του στρατού, από όπου λαμβάνονταν όλες οι σημαντικές αποφάσεις. Ταυτόχρονα, αποτελούσε το θρησκευτικό κέντρο του Ορθόδοξου Χριστιανισμού, με την Αγία Σοφία να δεσπόζει και τον Οικουμενικό Πατριάρχη να έχει τεράστια πνευματική επιρροή. Η πόλη ήταν επίσης ένα ζωτικής σημασίας εμπορικό κέντρο, χάρη στη θέση της στα σταυροδρόμια των θαλάσσιων και χερσαίων δρόμων μεταξύ Ανατολής και Δύσης, προσελκύοντας εμπόρους και πλούτο από όλο τον τότε γνωστό κόσμο. Επιπλέον, η Κωνσταντινούπολη ήταν ένα λαμπρό πολιτιστικό και πνευματικό κέντρο, διατηρώντας και μεταλαμπαδεύοντας την ελληνορωμαϊκή κληρονομιά, με πανεπιστήμια, βιβλιοθήκες και καλλιτεχνικά εργαστήρια που παρήγαγαν έργα απαράμιλλης ομορφιάς. Η στρατηγική της θέση και τα ισχυρά της τείχη την καθιστούσαν σχεδόν απόρθητη για πολλούς αιώνες, διασφαλίζοντας την επιβίωση και την ακμή της αυτοκρατορίας.
